Bảo vệ hàng Việt trước ‘sóng’ phòng vệ thương mại

Xuất khẩu đối diện áp lực phòng vệ

Với tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế sâu rộng và tham gia ký kết, thực thi 17 Hiệp định thương mại tự do (FTA), kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam tăng trưởng mạnh, tạo sức ép lên hàng hóa nội địa nước nhập khẩu. Đồng thời, xung đột thương mại và xu hướng bảo hộ toàn cầu khiến công cụ phòng vệ thương mại ngày càng được nhiều thị trường sử dụng. Tính đến nay, đã có 298 vụ điều tra PVTM đối với hàng hóa xuất khẩu của Việt Nam; hơn 100 biện pháp vẫn đang được các nước duy trì và rà soát hàng năm.

Đặc biệt, theo ghi nhận của Cục Phòng vệ thương mại (Bộ Công Thương), các cuộc điều tra không chỉ gia tăng về số lượng mà còn phức tạp hơn khi nhiều quốc gia điều tra các nội dung mới chưa từng có tiền lệ. Đáng chú ý, điều tra lẩn tránh thuế PVTM được xem là “vùng xám” trong thương mại khi không có một cam kết quốc tế rõ ràng ngày càng được nhiều quốc gia áp dụng; các vụ việc điều tra chống trợ cấp cũng có xu hướng gia tăng do hiệu ứng domino, xu hướng bảo hộ. Các mặt hàng bị điều tra cũng đa dạng, từ những sản phẩm truyền thống như: thép, xi măng, sợi đến những sản phẩm ít hoặc chưa từng bị điều tra như: giấy gợn sóng, vỏ viên nhộng cứng, sơ mi rơ moóc.

margin: 15px auto;" />

Luật sư Nguyễn Thanh Hà - Chủ tịch Công ty Luật SB LAW - nhận định, việc gia tăng các vụ điều tra phòng vệ thương mại trong thời gian gần đây phản ánh một thực tế: phòng vệ thương mại đã trở thành công cụ phổ biến và có tính chiến lược trong chính sách thương mại của nhiều nước. “Đây vừa là thách thức đối với các doanh nghiệp xuất khẩu của Việt Nam, đồng thời cũng là lời cảnh tỉnh để doanh nghiệp chuyển mình, đầu tư bài bản hơn vào hệ thống quản trị, kiểm toán, truy xuất nguồn gốc và tuân thủ pháp luật quốc tế” - luật sư Nguyễn Thanh Hà nói.

Trong môi trường thương mại ngày càng tuân theo luật chơi chặt chẽ, năng lực pháp lý nội tại và sự chủ động ứng phó với các vụ việc phòng vệ thương mại sẽ là yếu tố then chốt, quyết định sự tồn tại và phát triển bền vững của doanh nghiệp trên thị trường toàn cầu. Vì vậy, ở góc nhìn thị trường, ông Bùi Trung Thướng - Trưởng Thương vụ Việt Nam tại Ấn Độ - nhấn mạnh, đây cũng là cơ hội để doanh nghiệp Việt Nam nâng cao năng lực tuân thủ và hội nhập. Mặt khác, các vụ kiện phòng vệ thương mại ngày càng phổ biến khi thương mại tăng trưởng mạnh, yêu cầu doanh nghiệp phải chủ động, thích ứng để bảo vệ quyền lợi chính đáng của mình.

Quyết liệt “phòng từ sớm, từ xa”

Nhằm hỗ trợ và bảo vệ quyền, lợi ích chính đáng của doanh nghiệp Việt Nam trước “làn sóng” điều tra phòng vệ thương mại, thực hiện chức năng tham mưu, giúp Bộ trưởng Bộ Công Thương quản lý nhà nước và tổ chức thực thi pháp luật về phòng vệ thương mại, theo ông Chu Thắng Trung - Phó Cục trưởng Cục Phòng vệ thương mại, thời gian qua, đặc biệt là năm 2025, Cục Phòng vệ thương mại tiếp tục chủ động triển khai loạt giải pháp để hỗ trợ doanh nghiệp Việt Nam ứng phó hiệu quả với các vụ việc phòng vệ thương mại như: tuyên truyền, phổ biến về pháp luật phòng vệ thương mại; tư vấn, giải thích quy định về phòng vệ thương mại; can thiệp, trao đổi với cơ quan điều tra; tiếp tục thúc đẩy việc yêu cầu một số quốc gia công nhận Việt Nam là nền kinh tế thị trường.

Đặc biệt, thực hiện chủ trương “phòng từ sớm, từ xa”, Cục Phòng vệ thương mại thiết lập và vận hành hệ thống cảnh báo sớm, nhằm theo dõi, thu thập và phân tích dữ liệu về 300 mặt hàng xuất khẩu của Việt Nam có nguy cơ bị nước ngoài tiến hành điều tra. Đây được coi là “lá chắn” có tác động hiệu quả để doanh nghiệp ứng phó kịp thời trước khi các vụ điều tra chính thức khởi xướng. “Trong nhiều vụ việc, đặc biệt là điều tra đối với sản phẩm gỗ hoặc một số mặt hàng thép, các cảnh báo và dự báo đã cho thấy độ chính xác cao, giúp doanh nghiệp có thêm thời gian chuẩn bị, hiểu rõ hơn các quy định, quy trình và thủ tục cần thiết trước khi cơ quan nước ngoài khởi xướng điều tra” - ông Chu Thắng Trung nhấn mạnh.

Bên cạnh sự chủ động của doanh nghiệp, Bộ Công Thương đã hỗ trợ doanh nghiệp xử lý và chấm dứt gần 50% số vụ việc phòng vệ thương mại do nước ngoài khởi xướng và nhiều vụ việc đạt được kết quả tích cực; góp phần tháo gỡ khó khăn, bảo vệ lợi ích của doanh nghiệp và nâng cao khả năng cạnh tranh của hàng hóa Việt Nam trên thị trường quốc tế. Đơn cử như: Úc, Ấn Độ, Malaysia, Indonesia đã chấm dứt lệnh áp thuế hoặc điều tra đối với nhiều mặt hàng xuất khẩu của Việt Nam, từ ống thép, ván gỗ MDF đến nhôm ép.

Phó Chủ tịch, kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Gỗ và Lâm sản Việt Nam Ngô Sỹ Hoài chia sẻ, thời gian qua, doanh nghiệp ngành gỗ đã nhận được sự hỗ trợ rất tích cực từ cơ quan chức năng, trong đó có Cục Phòng vệ thương mại, Bộ Công Thương, giúp doanh nghiệp gỗ vượt qua một số vụ kiện, điều tra phòng vệ thương mại tạo ra tình thế với kết quả tốt. “Với sự đồng hành của Cục Phòng vệ thương mại, các doanh nghiệp gỗ Việt đã chuẩn bị tâm thế để ứng phó với việc các thị trường, đặc biệt là Hoa Kỳ khởi xướng điều tra để áp đặt các biện pháp phòng vệ thương mại” - ông Ngô Sỹ Hoài cho hay.

Phòng vệ thương mại đã trở thành một phần tất yếu của thương mại quốc tế, vì thế, trước cơ hội và thách thức đan xen khi vào “sân chơi” kinh tế quốc tế, thời gian tới, doanh nghiệp cần tiếp tục nâng cao năng lực ứng phó. Luật sư Nguyễn Thanh Hà nhấn mạnh, Bộ Công Thương cần giữ vai trò là người đồng hành, điểm tựa vững chắc cho cộng đồng doanh nghiệp.

Ông Chu Thắng Trung - Phó Cục trưởng Cục Phòng vệ thương mại: Cục Phòng vệ thương mại đã và sẽ chú trọng nâng cao nhận thức về phòng vệ thương mại bằng nhiều hình thức khác nhau. Đồng thời, tăng cường cơ chế phối hợp, xử lý vụ việc phòng vệ thương mại giữa các bộ, ngành, Trung ương và địa phương; giữa các cơ quan trong nước và ngoài nước.