Chuyển đổi vật liệu xây dựng: Cần sự chuyển động thiết thực của chính sách

27/03/2026 - 20:596 phút đọc

Yêu cầu bắt buộc

Phát biểu tại chương trình Forest Talk & Link #2 với chủ đề “Chuyển đổi vật liệu – Từ chính sách đến kiến trúc” do Hội Gỗ Xây dựng TP. Hồ Chí Minh (SAWA) tổ chức, với sự hỗ trợ kỹ thuật của Forest Trends và sự đồng hành của UKAID, NICFI và ConsMedia tổ chức sáng 27/3, ông Võ Quang Hà, Chủ tịch SAWA chia sẻ, trong những năm gần đây, ngành xây dựng đang đứng trước những áp lực ngày càng rõ rệt liên quan đến giảm phát thải, sử dụng hiệu quả tài nguyên và đáp ứng các tiêu chí phát triển bền vững. Trong bối cảnh đó, vật liệu xây dựng đang trở thành một yếu tố mang tính chiến lược, có ảnh hưởng trực tiếp đến toàn bộ vòng đời công trình.

Theo ông, xu hướng chuyển đổi vật liệu đang diễn ra trên nhiều cấp độ – từ chính sách, sản xuất đến thiết kế và thi công. Đối với vật liệu gỗ, các yêu cầu không chỉ dừng lại ở hiệu năng kỹ thuật, mà còn liên quan đến tính hợp pháp, khả năng truy xuất nguồn gốc và mức độ bền vững của nguyên liệu.

“Việc thúc đẩy sử dụng gỗ rừng trồng, gỗ có chứng chỉ và các vật liệu thay thế đang trở thành một hướng đi quan trọng trong bối cảnh hiện nay”, Chủ tịch SAWA nhấn mạnh.

margin: 15px auto;" />

Theo TS. Nguyễn Thị Thu Trang - Nguyên Giám đốc Trung tâm WTO và Hội nhập (VCCI), các yêu cầu thị trường hiện chia thành hai nhóm song hành. Trong đó, yêu cầu “cứng” là các quy định pháp lý bắt buộc như cơ chế điều chỉnh carbon tại biên giới (CBAM), quy định chống mất rừng (EUDR), tiêu chuẩn thiết kế sinh thái, kinh tế tuần hoàn…; Yêu cầu “mềm” đến từ người tiêu dùng và nhà mua hàng, những yếu tố ngày càng có sức chi phối mạnh mẽ đến quyết định thị trường.

“Điểm đáng chú ý là các tiêu chí xanh đang chuyển từ khuyến khích sang bắt buộc, từ đơn lẻ sang hệ thống. Điều này buộc DN phải tái cấu trúc toàn diện nếu muốn duy trì khả năng xuất khẩu và tham gia chuỗi giá trị toàn cầu…”, bà Trang nhấn mạnh.

Đa dạng vật liệu thay thế và sự “cô đơn” của ngành thiết kế

Trong bối cảnh đó, vật liệu gỗ, đặc biệt là gỗ rừng trồng và gỗ kỹ thuật nổi lên như một lựa chọn có lợi thế cạnh tranh rõ rệt. Không thuộc nhóm phát thải cao như thép, xi măng hay nhôm, vật liệu gỗ dễ đáp ứng yêu cầu truy xuất nguồn gốc, đồng thời phù hợp với các tiêu chí kinh tế tuần hoàn nhờ khả năng tái sử dụng và tái chế.

Đáng chú ý, các dòng vật liệu gỗ kỹ thuật như CLT, Glulam hay LVL còn cho phép thi công tiền chế, giúp giảm rác thải xây dựng và tối ưu hiệu quả năng lượng – những tiêu chí đang được thị trường quốc tế đặc biệt coi trọng.

Kiến trúc sư Tạ Đức Quang – Tổng Giám đốc ConsMedia đặc biệt nhấn mạnh Mass Timber. Đây là gỗ khối/gỗ kỹ thuật quy mô lớn, là loại vật liệu xây dựng tiên tiến, được tạo ra bằng cách ép chặt, dán nhiều lớp gỗ nhỏ thành các tấm, cột hoặc dầm lớn. Đây là giải pháp thay thế bền vững cho bê tông và thép, giúp lưu trữ carbon, chịu lực cao, thi công nhanh và mang lại thẩm mỹ độc đáo cho các công trình cao tầng.

So với vật liệu truyền thống, Mass Timber giúp làm giảm 80% trọng lượng kết cấu, giảm 10% giá đầu tư, giảm 40% lượng rác thải, nhưng làm tăng 20% tốc độ thi công, tăng 900 kg CO2/m3 bể chứa cacrbon.

Được xem là cuộc cách mạng vật liệu gỗ xây dựng song tại Việt Nam, năm 2025 chỉ có dưới 10% công trình sử dụng loại vật liệu này, trong đó đến 90% là nhập khẩu. Sự đứt gãy về ý tưởng- quy chuẩn, tư duy thiết kế và công nghệ DFMA (thiết kế cho sản xuất và lắp ráp), áp lực chi phí và giá trị bền vững, sự cô đơn và chuỗi cung ứng đang là 5 nút thắt của ngành thiết kế đốt với ngành vật liệu này.

“Ngành thiết kế cảm thấy "cô đơn" vì thiếu sự đồng hành của các nhà thầu và nhà cung cấp, khó tìm được một đơn vị gia công nội địa có thể cam kết về độ chính xác và chứng chỉ chất lượng, dẫn đến việc phụ thuộc hoàn toàn vào các nhà thầu…”, kiến trúc sư Tạ Đức Quang chia sẻ.

Nhà nước - Doanh nghiệp “đồng hành” làm chính sách

Chia sẻ về chính sách pháp luật Xanh của Việt Nam, TS. Nguyễn Thị Thu Trang, nguyên Giám đốc Trung tâm WTO và Hội nhập (VCCI) cho biết đang có sự chuyển động về thể chế - pháp luật.

Đơn cử về thuế, phí, Luật thuế thu nhập doanh nghiệp (DN) sửa đổi 2025 quy định “Sản xuất năng lượng tái tạo, năng lượng sạch, năng lượng từ việc tiêu hủy chất thải; bảo vệ môi trường; sản xuất vật liệu composite, các loại vật liệu xây dựng nhẹ, vật liệu quý hiếm…” là đối tượng, Ngành nghề ưu đãi thuế thu nhập DN ; Luật thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu sửa đổi 2025 quy định đối tượng miễn thuế là Hàng hóa nhập khẩu để phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, công nghiệp công nghệ số, bao gồm: Hàng hóa nhập khẩu là máy móc, thiết bị, phụ tùng, vật tư chuyên dùng, tài liệu, sách báo khoa học chuyên dùng sử dụng trực tiếp cho khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, công nghiệp công nghệ số.

Hay Luật Đấu thầu năm 2023 quy định đối tượng được hưởng ưu đãi trong lựa chọn nhà thầu gồm: Sản phẩm, dịch vụ thân thiện môi trường theo quy định của pháp luật về bảo vệ môi trường. Nghị định 24/2024/NĐ-CP hướng dẫn Luật Đấu thầu quy định ưu đãi đối với sản phẩm, dịch vụ được chứng nhận nhãn sinh thái, nhãn năng lượng..

Luật Bảo vệ môi trường năm 2020 quy định: Mua sắm xanh là việc mua sắm các sản phẩm, dịch vụ thân thiện môi trường được chứng nhận Nhãn sinh thái Việt Nam hoặc được công nhận theo quy định của pháp luật; Luật cùng quy định việc ưu tiên thực hiện mua sắm xanh đối với dự án đầu tư, nhiệm vụ có sử dụng ngân sách nhà nước theo quy định của Chính phủ.

“Tuy nhiên từ quy định đến thực thi vẫn là khoảng cách. Nhiều đề án hỗ trợ DN nhưng bao nhiêu DN được tiếp cận? Tôi được biết, nhiều DN đã triển khai loại vật liệu mới những không thuộc đối tượng được ưu đãi… ”, bà Trang chia sẻ.

Mặc dù pháp luật đã có quy định nhưng vẫn còn nhiều khoảng trống, như quy định về: Nghiên cứu, phát triển, ứng dụng vật liệu xanh; Đầu tư sản xuất vật liệu xanh; Tiêu dùng vật liệu xanh…

Tại sự kiện, một vấn đề được nhiều DN quan tâm, đó là: “Như thế nào là Xanh? Một sản phẩm như thế nào thì được gọi là Xanh?”

“Đây là các tiêu chí phải có để đảm bảo sự công bằng giữa các DN. Tôi được biết cơ quan nhà nước cùng rất cầu thị lắng nghe để ban hành các tiêu chí. Tôi tin là các cơ quan nhà nước sẵn sàng tiếp thu để hỗ trợ DN. Do vậy DN cần chủ động trong góp ý xây dựng chính sách, một DN kêu khác, nhiều DN kêu khác và Hiệp hội đề xuất lên cũng sẽ khác..”, bà Trang đưa ra lời khuyên.