Ngân hàng Thanh toán Quốc tế: Nguồn vốn đầu tư AI đang chuyển sang dựa vào phát hành nợ

10/01/2026 - 18:288 phút đọc

Báo cáo nghiên cứu sự bùng nổ của đầu tư AI, tập trung trước hết vào các khía cạnh kinh tế vĩ mô, sau đó khảo sát bức tranh tổng thể về nguồn tài trợ và nhấn mạnh tác động lẫn nhau giữa nhu cầu đang gia tăng về hạ tầng AI và cơ chế tài chính hỗ trợ, cụ thể là tín dụng tư nhân.

Theo đó, tiến bộ nhanh chóng về AI có vẻ đang tái định hình kinh tế, hoạt động công nghiệp và thị trường tài chính, trong đó các doanh nghiệp AI là động lực cơ bản dẫn dắt xu hướng phát triển thị trường vốn cổ phần trong những năm qua. Tuy nhiên, các sáng kiến liên quan đến AI không chỉ đòi hỏi nghiên cứu đột phá mà cũng cần những khoản đầu tư rất lớn vào hạ tầng.

Trung tâm của sự chuyển đổi này là làn sóng đẩy mạnh chi tiêu vốn để xây dựng cơ sở hạ tầng hữu hình về AI, như các trung tâm dữ liệu và hạ tầng công nghệ liên quan (máy chủ, phần cứng mạng, hệ thống làm mát, kết nối lưới điện và trạm phát điện). Hoạt động đầu tư này là chìa khóa hỗ trợ nhu cầu khổng lồ về nguồn lực máy tính và cơ sở lưu giữ dữ liệu để đào tạo và vận hành các mô hình AI.

Nhu cầu tài chính cho những khoản đầu tư này đang gây ra làn sóng chuyển dịch về nguồn vốn từ dòng tiền sang nợ vay. Trong lịch sử, phần lớn nguồn vốn cung cấp cho những khoản đầu tư này của các công ty dẫn đầu trong khu vực IT là dòng tiền từ hoạt động kinh doanh nội bộ. Tuy nhiên, quy mô của nhu cầu đầu tư liên quan đến AI hiện nay và trong tương lai sẽ rất lớn, buộc các doanh nghiệp phải tìm kiếm nguồn vốn hỗ trợ từ bên ngoài, dẫn đến xu hướng gia tăng phát hành nợ vay. Sự chuyển dịch này không chỉ định hình lại bảng cân đối kế toán của doanh nghiệp, mà cũng hình thành những vấn đề về tiêu chuẩn tín dụng và ổn định tài chính.

Khía cạnh kinh tế vĩ mô của đầu tư AI

Sự xuất hiện AI đã kích hoạt làn sóng đầu tư cơ sở hạ tầng số cần thiết để hỗ trợ và khai thác AI. Nhiều khoản đầu tư hình thành tại Mỹ, do Mỹ nằm trong số ít quốc gia có đầy đủ dữ liệu chi tiết để xác định chính xác các cấu thành đầu tư AI. Vì lý do này, báo cáo tập trung vào hoạt động đầu tư liên quan đến AI tại Mỹ. Xu hướng này cũng hình thành tại những quốc gia khác, nhưng mức độ thấp hơn.

Có nhiều thể thức đầu tư vào AI, trực tiếp nhất là chi tiêu về các trung tâm dữ liệu với cơ sở hạ tầng IT cụ thể cần thiết cho đào tạo, khai thác và chuyển giao các ứng dụng và dịch vụ AI. Những khoản chi tiêu này bao gồm chi phí xây dựng cơ sở vật chất cũng như chi tiêu về IT và mua sắm trang bị điện tử cần thiết cho hoạt động, bao gồm máy chủ và trang bị mạng. Ngoài trung tâm dữ liệu, các khoản đầu tư liên quan đến AI có thể bao gồm các cơ sở chế tạo AI - sản xuất chíp và phần cứng cung cấp năng lượng cho những hệ thống này. Cuối cùng, tiến bộ về AI cũng thúc đẩy mở rộng đầu tư vào các sản phẩm AI, chẳng hạn khi AI thúc đẩy các doanh nghiệp nâng cấp phần cứng máy tính hay mua phần mềm mới.

Tác động kinh tế vĩ mô của sự bùng nổ đầu tư AI ngày càng rõ ràng. Từ năm 2022, đầu tư liên quan đến AI tại Mỹ ngày càng chiếm tỷ trọng cao trong GDP. Ban đầu, hoạt động đầu tư này phản ánh qua các khoản chi tiêu vào chế tạo các sản phẩm bán dẫn ở trong nước, được thúc đẩy phần nào bởi sự thông qua Đạo luật Chíp và Khoa học Mỹ cũng như bởi sự cần thiết phải củng cố chuỗi cung ứng bền vững và giảm sự lệ thuộc vào các bên cung ứng nước ngoài.

Gần đây nhất, nhu cầu ngày càng tăng về các ứng dụng AI đã dẫn đến sự gia tăng về xây dựng các trung tâm dữ liệu. Đến giữa năm 2025, chi tiêu về các cơ sở chế tạo IT và các trung tâm dữ liệu (bao gồm chi phí xây dựng và mua sắm trang thiết bị) tương đương 1,0% GDP. Đến lượt nó, tổng đầu tư liên quan IT (bao gồm đầu tư IT khác vào mua sắm trang thiết bị và phần mềm) tăng lên 5% GDP, vượt đỉnh cao thiết lập vào năm 2000 - khi bong bóng dot.com bùng nổ. Không như đầu tư AI, chi tiêu liên quan đến IT hầu như được dẫn dắt bởi các doanh nghiệp sử dụng các sản phẩm IT.

Đầu tư liên quan đến AI đã nổi lên thành động lực thúc đẩy GDP tại Mỹ

Từ mức đóng góp không đáng kể trước năm 2022, chi tiêu vào các cơ sở chế tạo bán dẫn và các trung tâm dữ liệu đóng góp trung bình 0,4% GDP trong 3 năm gần đây. Tổng đầu tư IT (bao gồm cả chi tiêu của các doanh nghiệp để mua sắm trang thiết bị và phần mềm hỗ trợ sử dụng AI chiếm gần 50% tăng trưởng GDP trong những quý gần đây, góp phần thu hẹp tác động tiêu cực của chính sách thuế quan đối với tăng trưởng. Trong vòng 5 năm tới đây, chỉ riêng các khoản chi tiêu hàng năm vào các trung tâm dữ liệu có thể tăng 100-225 tỷ USD, tương đương mức tăng 0,8-1,3% so GDP, cao hơn tỷ lệ 0,5% hiện nay.

Quy mô tài chính của bùng nổ AI

Tầm quan trọng ngày càng tăng của AI là bằng chứng về chiến lược tài chính của các doanh nghiệp IT hàng đầu. Trong đó, nhóm doanh nghiệp đang dẫn dắt xu hướng bùng nổ AI hiện nay có lịch sử hoạt động với mức nợ thấp đáng kể so với những doanh nghiệp khác. Thay vào đó, nhóm doanh nghiệp này đã dựa vào các hoạt động hiệu quả cao nhằm tạo ra dòng tiền cần thiết để cấp vốn đầu tư. Tuy nhiên, những doanh nghiệp này đã tăng đáng kể chi tiêu vốn, cả về con số tuyệt đối và tỷ trọng so với thu nhập. Quy mô đầu tư khổng lồ, cùng với xu hướng thu hẹp dần các dòng tiền tự do trong một số trường hợp, đang thử nghiệm các giới hạn của việc mở rộng các dòng tiền. Thực tế gần đây cho thấy, các dòng tiền tự do đã trì hoãn chi tiêu vốn (phản ánh độ trễ của đầu tư dài hạn).

Do nhu cầu đầu tư liên quan AI tăng cao, các doanh nghiệp có xu hướng tìm kiếm nguồn vốn từ bên ngoài thông qua phát hành nợ vay. Tuy nhiên, rủi ro cụ thể liên quan đến xây dựng, khả năng cung cấp năng lượng, tổn thất do phụ thuộc vào một vài khách hàng lớn. Nghĩa là, nguồn vốn hỗ trợ sẽ nằm ngoài phạm vi ngân hàng truyền thống và tài chính trái phiếu.

Tín dụng tư nhân là nguồn vốn hỗ trợ từ bên ngoài có tốc độ tăng nhanh nhất, chủ yếu là cho vay phi ngân hàng thông qua các quỹ đầu tư chuyên dụng đối với các doanh nghiệp phi tài chính (doanh nghiệp vừa và nhỏ).

Cho vay từ các quỹ tín dụng tư nhân đối với các khu vực liên quan AI đã tăng nhanh, cả về con số tuyệt đối và tỷ trọng trong tổng tín dụng tư nhân. Dư nợ cho vay tăng từ mức gần không lên 200 tỷ USD hiện nay, tỷ trọng tín dụng tư nhân dành cho các doanh nghiệp liên quan AI tăng từ dưới 1,0% lên gần 8,0% tổng dư nợ. Nếu các dự án đầu tư AI tăng 50-300%, dư nợ tín dụng tư nhân dành cho các doanh nghiệp AI có thể lên tới 300-600 tỷ USD vào năm 2030.

Về điều khoản cho vay, tín dụng tư nhân dành cho các doanh nghiệp liên quan AI không có khác biệt rõ rệt so với những khu vực khác. Cho vay đối với các doanh nghiệp liên quan AI phải bảo lãnh như những khu vực khác với tỷ lệ lần lượt 46% và 48%, nhưng mức vốn trung bình rất cao (lần lần lượt 169 triệu USD và 90 triệu USD). Thời hạn cho vay tương tự nhau (4,7 năm và 4,8 năm) và chênh lệch lãi suất 6,2% và 6,1%.

Đối với nguồn vốn tín dụng tư nhân, rủi ro đối với các khu vực liên quan đến AI vẫn khiêm tốn. Cho tới nay, khoảng 20% trong tổng nguồn quỹ tín dụng tư nhân là đầu tư vào các khu vực liên quan đến AI, tăng từ 5,0% vào năm 2010. Tuy nhiên, đối với quỹ trung bình, tín dụng dành cho các khu vực liên quan đến AI mới chỉ chiếm khoảng 5% tổng giá trị nguồn quỹ, tăng từ mức gần bằng 0% vào năm 2010.

Gợi ý về ổn định tài chính và tăng trưởng

Sự lệ thuộc ngày càng tăng vào nợ gây tổn thương cho hệ thống tài chính rộng lớn. Những doanh nghiệp AI có truyền thống lệ thuộc vào các dòng tiền và vốn cổ phần nội bộ, thì nay đối diện với hệ số đòn bẩy cao hơn - có thể phóng đại các cú sốc và ảnh hưởng đến sức khỏe của các trung gian tài chính nếu thu nhập kỳ vọng về đầu tư AI không trở thành hiện thực. Điều này dấy lên những lo ngại về hiệu ứng lan tỏa hệ thống tiềm tàng, nhất là với đà tăng trưởng nhanh của các thị trường tín dụng tư nhân kém minh bạch và tài chính kinh tế tuần hoàn trong hệ sinh thái AI.

Ngoài ra, một số cấu trúc tài chính được thiết lập gần đây để hỗ trợ đầu tư AI có thể che giấu đòn bẩy bằng cách di chuyển nó ra khỏi bảng cân đối kế toán. Tuy nhiên, đòn bẩy không thể biến mất khỏi tầm nhìn. Bình luận thị trường chỉ ra những lo ngại của các nhà đầu tư về giá trị dài hạn của thế chấp (như các trung tâm dữ liệu) củng cố các thỏa thuận quy mô lớn.

Khả năng tồn tại lâu dài của sự bùng nổ đầu tư AI phụ thuộc vào việc đáp ứng kỳ vọng cao gắn liền với những khoản đầu tư này, với sự ngắt kết nối giữa việc định giá nợ và định giá vốn chủ sở hữu. Thất bại trong việc đáp ứng kỳ vọng có thể dẫn tới động thái điều chỉnh đột ngột cả thị trường nợ và vốn chủ sở hữu. Nếu chênh lệch lãi vay phản ánh rủi ro của đầu tư cơ sở, thì bên cho vay sẽ phán quyết cho rằng các khoản cho vay liên quan đến AI trở nên rủi ro như khoản vay trung bình đối với khách hàng vay tín dụng tư nhân. Điều này tương phản hoàn toàn với việc định giá cao nguồn vốn chủ sở hữu của các doanh nghiệp AI, nó ám chỉ khả năng mang lại lợi nhuận vượt trội trong tương lai. Sự phân ly này cho thấy, bên cho vay có thể đánh giá thấp rủi ro của đầu tư AI hoặc là các thị trường vốn chủ sở hữu ước tính quá cao dòng tiền mà AI có thể tạo ra trong tương lai.

Tuy nhiên, để đánh giá hệ quả kinh tế vĩ mô một cách khách quan, sự bùng nổ đầu tư liên quan AI chưa quá mức so với tiêu chuẩn lịch sử. Với khoảng 1,0% GDP của Mỹ, tỷ lệ này chỉ tương đương với sự bùng nổ dầu đá phiến trong những năm giữa thập niên 2010 và chỉ bằng ½ mức tăng đầu tư IT xung quanh những năm 1990 (thời kỳ bùng nổ dot.com). Sự bùng nổ bất động sản thương mại và đầu tư khai thác xảy ra tại Nhật Bản (trong những năm 1980) và tại Australia (trong những năm 1980) có quy mô gấp trên 5 lần GDP.

Một sự sụp đổ đầu tư AI có thể ảnh hưởng xấu đến tăng trưởng GDP. Sự chấm dứt bùng nổ đầu tư trước đây liên quan đến xu hướng giảm tốc GDP trung bình trên 1,0%. Đáng lưu ý, mức thu hẹp sâu nhất xảy ra sau bùng nổ dot.com tại Mỹ, mặc dù sự bùng nổ này khá nhỏ so với GDP.

Hơn nữa, rất ít bằng chứng về tác động lan truyền của sự bùng nổ đầu tư sang tăng trưởng GDP bền vững trong trung hạn (như sự bùng nổ dot.com tại Mỹ), do hoạt động đầu tư AI được dẫn dắt bởi tiến bộ công nghệ. Nếu đầu tư AI sụt giảm cùng với mức độ điều chỉnh đáng kể thị trường chứng khoán, tác động đối ngược lan tỏa sẽ cao hơn nhiều so với những đợt bùng nổ trước đây. Các doanh nghiệp đã ưa chuộng cổ phiếu Mỹ để trải nghiệm với các doanh nghiệp AI và đòn bẩy bí ẩn có thể dẫn tới hiệu ứng lan tỏa thị trường tín dụng. Về tổng thể, trong khi AI có thể thúc đẩy tăng trưởng kinh tế bền vững, nhưng cần chờ xem liệu tiềm năng này có trở thành hiện thực hay không.