Ngành lúa gạo Việt hướng tới phát triển bền vững trong bối cảnh mới

Thị trường gạo thế giới nhiều biến động

Ngày 27/3, tại TP. Hồ Chí Minh, Hiệp hội Lương thực Việt Nam (VFA) tổ chức Hội nghị tổng kết hoạt động năm 2025 và triển khai phương hướng, nhiệm vụ năm 2026, với sự tham dự của đại diện các bộ, ngành, doanh nghiệp và chuyên gia trong lĩnh vực lúa gạo.

margin: 15px auto;" />

Phát biểu tại sự kiện, ông Đỗ Hà Nam, Chủ tịch VFA cho biết: Năm 2025 diễn ra trong bối cảnh kinh tế thế giới nhiều biến động, chịu tác động từ địa chính trị, biến đổi khí hậu và sự điều chỉnh chính sách của các quốc gia nhập khẩu. Dù vậy, ngành lúa gạo Việt Nam vẫn giữ vững vai trò quan trọng trong đảm bảo an ninh lương thực quốc gia. Đồng thời tiếp tục khẳng định vị thế là một trong những nước xuất khẩu gạo hàng đầu thế giới. Đáng chú ý, chất lượng và giá trị hạt gạo ngày càng được nâng cao, góp phần củng cố uy tín thương hiệu gạo Việt trên thị trường quốc tế.

Theo báo cáo của VFA, năm 2025, thị trường gạo thế giới có xu hướng ổn định hơn so với năm 2024, song vẫn chịu ảnh hưởng từ thời tiết cực đoan và chi phí sản xuất tăng cao. Nguồn cung toàn cầu được cải thiện, nhưng chính sách thương mại của các quốc gia tiếp tục tác động đáng kể đến cung - cầu.

Nhu cầu nhập khẩu tại nhiều khu vực như châu Á, châu Phi và Trung Đông duy trì ở mức cao. Tuy nhiên, cạnh tranh giữa các nước xuất khẩu ngày càng gay gắt, đặc biệt trong việc mở rộng thị phần tại các thị trường truyền thống và tìm kiếm thị trường mới.

Trong bối cảnh đó, xuất khẩu gạo của Việt Nam năm 2025 đạt 8,063 triệu tấn, tương đương 4,104 tỷ USD. So với năm 2024, con số này giảm 10,79% về lượng và 27,57% về trị giá. Giá xuất khẩu bình quân đạt gần 509 USD/tấn.

Dù sụt giảm so với năm 2024 - năm đạt đỉnh về xuất khẩu, nhưng kết quả này vẫn cao hơn giai đoạn trước năm 2022, qua đó tiếp tục khẳng định vai trò của Việt Nam trong chuỗi cung ứng gạo toàn cầu.

Về thị trường, cơ cấu xuất khẩu có sự dịch chuyển rõ nét. Philippines tiếp tục là thị trường lớn nhất, chiếm gần 40% tổng lượng xuất khẩu, song giảm mạnh do điều chỉnh chính sách nhập khẩu. Ngược lại, khu vực châu Phi tăng trưởng ấn tượng với các thị trường như Bờ Biển Ngà, Ghana. Trung Quốc cũng ghi nhận sự phục hồi mạnh, trong khi Indonesia, Malaysia giảm đáng kể.

Nâng cao chất lượng, đa dạng hóa thị trường xuất khẩu

Bên cạnh những kết quả tích cực, ngành lúa gạo Việt Nam vẫn đối mặt nhiều thách thức. Yêu cầu về chất lượng, truy xuất nguồn gốc và tiêu chuẩn bền vững ngày càng khắt khe; chi phí sản xuất tăng; rủi ro logistics và thanh toán quốc tế vẫn hiện hữu. Ngoài ra, biến động địa chính trị tiếp tục gây áp lực lên chuỗi cung ứng và hoạt động xuất khẩu.

Chia sẻ tại hội nghị, ông Nguyễn Anh Sơn, Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương) nhấn mạnh: Hội nghị là diễn đàn quan trọng để đánh giá toàn diện hoạt động của ngành. Theo lãnh đạo Cục Xuất nhập khẩu, dù thị trường thế giới biến động, song nhờ sự chỉ đạo kịp thời của Chính phủ, sự phối hợp của các bộ, ngành và nỗ lực của doanh nghiệp, xuất khẩu gạo Việt Nam vẫn đạt kết quả khả quan với gần 8,1 triệu tấn, kim ngạch hơn 4,1 tỷ USD.

Tuy nhiên, ông Nguyễn Anh Sơn cũng thẳng thắn chỉ ra những hạn chế và thách thức phía trước. Thị trường lương thực toàn cầu đang chịu tác động mạnh từ yếu tố địa chính trị, biến đổi khí hậu và xu hướng điều chỉnh chính sách thương mại, khiến môi trường kinh doanh ngày càng phức tạp.

Trong bối cảnh đó, Hiệp hội Lương thực Việt Nam cần tiếp tục phát huy vai trò đại diện ngành hàng, chủ động phối hợp với cơ quan quản lý và doanh nghiệp triển khai các nhiệm vụ trọng tâm. Đặc biệt, cần tăng cường theo dõi, phân tích thị trường, cung cấp thông tin kịp thời, chính xác phục vụ điều hành và hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Cùng với đó, việc nâng cao chất lượng hệ thống thông tin, xây dựng chiến lược xúc tiến thương mại dài hạn gắn với Chiến lược phát triển thị trường xuất khẩu gạo đến năm 2030 được xem là yêu cầu cấp thiết.

Doanh nghiệp cũng cần chủ động cập nhật thông tin, tham gia các chương trình đào tạo về hội nhập kinh tế quốc tế, tận dụng hiệu quả các ưu đãi từ các hiệp định thương mại tự do (FTA). Bên cạnh đó, cần thận trọng trong giao dịch, lựa chọn đối tác, quản lý rủi ro trong thanh toán quốc tế và tăng cường phối hợp với các cơ quan chức năng khi cần thiết.

Ngoài ra, việc đa dạng hóa thị trường xuất khẩu, giảm phụ thuộc vào một số thị trường truyền thống, nâng cao khả năng đáp ứng các tiêu chuẩn kỹ thuật, an toàn thực phẩm, truy xuất nguồn gốc và phát triển bền vững là yêu cầu cấp bách.

“Doanh nghiệp cần chú trọng nâng cao chất lượng sản phẩm, xây dựng và quảng bá thương hiệu gạo Việt Nam, đồng thời tích cực khai thác các thị trường tiềm năng, đặc biệt là những thị trường có yêu cầu cao”, Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu nhấn mạnh.

Hướng tới phát triển bền vững

Định hướng năm 2026, VFA xác định tiếp tục tái cơ cấu ngành theo hướng nâng cao giá trị gia tăng và phát triển bền vững; thúc đẩy liên kết sản xuất quy mô lớn và phát triển chuỗi giá trị lúa gạo. Một trong những nhiệm vụ trọng tâm là phối hợp triển khai Đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp tại Đồng bằng sông Cửu Long.

Hoạt động xúc tiến thương mại sẽ được đẩy mạnh, tập trung duy trì các thị trường truyền thống như Philippines, Trung Quốc, Malaysia, đồng thời mở rộng sang châu Phi, Bắc Á và châu Mỹ. Các chương trình kết nối giao thương, xây dựng cơ sở dữ liệu thị trường và xúc tiến tại nước ngoài sẽ tiếp tục được triển khai.

Dự báo, năm 2026, sản lượng lúa trong nước đạt khoảng 43-44 triệu tấn, bảo đảm nhu cầu tiêu dùng và xuất khẩu. Kim ngạch xuất khẩu gạo dự kiến đạt 7,5-7,7 triệu tấn, có thể giảm nhẹ về giá trị do giá gạo thế giới hạ nhiệt. Việc điều hành xuất khẩu sẽ tiếp tục theo hướng linh hoạt, đảm bảo cân đối cung - cầu trong nước.

Tại hội nghị, VFA cũng kiến nghị các bộ, ngành tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách hỗ trợ sản xuất và xuất khẩu; tháo gỡ vướng mắc về thuế, tín dụng, thanh toán; đồng thời tăng cường cung cấp thông tin thị trường, hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận vốn và thúc đẩy chuyển đổi số, truy xuất nguồn gốc.

Đại diện Bộ Nông nghiệp và Môi trường nhận định, năm 2026 ngành lúa gạo sẽ tiếp tục đối mặt với nhiều thách thức từ biến đổi khí hậu, tiêu chuẩn quốc tế ngày càng cao và cạnh tranh gia tăng. Do đó, cần đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ, phát triển nông nghiệp sinh thái, tăng cường liên kết chuỗi và mở rộng thị trường xuất khẩu.

Với sự chỉ đạo quyết liệt của Chính phủ, sự phối hợp chặt chẽ của các bộ, ngành và địa phương, cùng vai trò ngày càng rõ nét của Hiệp hội và sự chủ động của doanh nghiệp, ngành lúa gạo Việt Nam được kỳ vọng sẽ tiếp tục phát triển theo hướng hiện đại, hiệu quả và bền vững, nâng cao vị thế trên thị trường quốc tế.