Nhật Bản: Nợ công cao, lãi suất tăng, già hóa dân số có thể hạn chế tiềm năng tăng trưởng và không gian tài chính

14/02/2026 - 10:535 phút đọc

Trong bối cảnh phân mảnh địa chính trị và biến động thị trường tài chính toàn cầu, Nhật Bản đang chuyển mình sang một kỷ nguyên kinh tế mới. Giảm phát giờ đây dường như đã là chuyện quá khứ xa xôi, với lạm phát cơ bản và kỳ vọng lạm phát tăng cao hơn mức 0. Chính sách tiền tệ siêu nới lỏng của Ngân hàng Nhật Bản (BOJ) đã kết thúc. Lãi suất chính sách đang tăng lên và việc mua tài sản đang được giảm dần. Đà tăng trưởng đã được cải thiện và tiền lương danh nghĩa tiếp tục tăng.

Trong khi quá trình chuyển đổi vẫn đang diễn ra, nợ công cao – di sản của quá khứ – tiếp tục đè nặng lên Nhật Bản, mặc dù tỷ lệ nợ công trên GDP đã giảm so với mức đỉnh điểm năm 2020. Môi trường toàn cầu cũng không mấy thuận lợi. Sự bất ổn thương mại vẫn tiếp diễn bất chấp thỏa thuận với Mỹ, trong khi thị trường tài chính bất ổn đã dẫn đến những biến động mạnh của đồng Yên và đẩy lợi suất trái phiếu dài hạn lên mức cao nhất trong 27 năm.

Theo đó, 5 điểm đáng lưu ý đối với Nhật Bản bao gồm:

1. Tăng trưởng đã ổn định hơn, trong khi đà lạm phát ngày càng mạnh

Tăng trưởng GDP của Nhật Bản năm 2025 ước tính đạt 1,2%, được hỗ trợ bởi đầu tư kinh doanh mạnh mẽ và tiêu dùng tư nhân. Tăng trưởng dự kiến ​​sẽ giảm xuống còn 0,8% vào năm 2026 khi tác động đầy đủ của thuế quan thể hiện rõ và hiệu ứng xuất khẩu sớm giảm dần. Nhu cầu nội địa được dự báo sẽ vẫn là động lực tăng trưởng chính.

Lạm phát, vốn tăng vọt vào năm 2025 do những cú sốc về nguồn cung thực phẩm và chi phí nhập khẩu tăng cao do đồng yên yếu, dự kiến ​​sẽ giảm bớt. Tuy nhiên, tăng trưởng tiền lương danh nghĩa mạnh mẽ có khả năng tiếp tục kéo dài đến năm 2026 trong bối cảnh thị trường lao động khan hiếm và sự hỗ trợ liên tục của chính phủ. Lạm phát lõi (CPI không bao gồm thực phẩm tươi sống) dự kiến ​​sẽ giảm từ 3,0% năm 2025 xuống 2,2% năm 2026.

2. Một số rủi ro đối với tăng trưởng vẫn còn hiện hữu

Triển vọng tăng trưởng ngắn hạn bị bao phủ bởi một số rủi ro, bao gồm việc Mỹ tiếp tục leo thang các biện pháp bảo hộ, suy thoái kinh tế toàn cầu mạnh hơn, căng thẳng địa chính trị gia tăng có thể làm gián đoạn thương mại, du lịch và chuỗi cung ứng, và những cú sốc giá cả hàng hóa mới. Tác động kinh tế của các sáng kiến ​​đầu tư trị giá 550 tỷ USD tại Mỹ vẫn còn chưa chắc chắn.

Nhật Bản cũng vẫn dễ bị ảnh hưởng bởi điều kiện tài chính toàn cầu biến động hơn. Về lâu dài, nợ công cao và lãi suất tăng cao đặt ra những thách thức về tài chính, trong khi già hóa dân số và chi tiêu cho quá trình chuyển đổi khí hậu có thể tiếp tục hạn chế tiềm năng tăng trưởng và không gian tài chính.

3. Quá trình bình thường hóa chính sách tiền tệ cần được thực hiện dần dần, dựa trên dữ liệu và được truyền đạt rõ ràng

Lãi suất chính sách hiện tại khoảng 0,75% cho thấy lãi suất thực âm, thấp hơn lãi suất tự nhiên theo ước tính của BOJ. Mặc dù khoảng cách sản lượng dương, lạm phát cao và kỳ vọng lạm phát gia tăng có thể biện minh cho việc tăng lãi suất hơn nữa, tốc độ thắt chặt chính sách tiền tệ cần được định hướng bởi triển vọng tăng trưởng, động lực tiền lương - giá cả, tác động của thuế quan Mỹ và xu hướng lạm phát cơ bản.

Việc tăng lãi suất chính sách đã tác động đến lãi suất thị trường và lãi suất cho vay ngân hàng, trong khi lợi suất trái phiếu tiếp tục tăng. Phân tích của AMRO cho thấy, các ngân hàng Nhật Bản đã cải thiện khả năng chống chịu trước sự gia tăng lãi suất. Cùng với việc điều chỉnh lãi suất có chừng mực, việc BOJ tiếp tục giảm dần lượng mua trái phiếu chính phủ – cùng với kế hoạch bán các quỹ ETF và quỹ đầu tư bất động sản – cần tiếp tục nhấn mạnh tính dự đoán được, truyền đạt thông tin rõ ràng và sự linh hoạt trong hoạt động giữa bối cảnh bất ổn gia tăng và thị trường biến động.

4. Chính sách tài khóa cần giải quyết các rủi ro ngắn hạn đồng thời duy trì sự ổn định trong trung hạn

Chính sách tài khóa cần linh hoạt và có mục tiêu rõ ràng, cân bằng giữa hỗ trợ tăng trưởng ngắn hạn, củng cố kinh tế trung hạn và đáp ứng nhu cầu cơ cấu dài hạn. Trước những khó khăn từ bên ngoài, cần có sự hỗ trợ có mục tiêu cho các nhóm dễ bị tổn thương, trong khi đó nên tránh các biện pháp kích thích kinh tế trên diện rộng do rủi ro tài chính.

Với dân số già hóa và biến đổi khí hậu có khả năng làm gia tăng áp lực chi tiêu, việc tiếp tục củng cố ngân sách trung hạn – thông qua huy động nguồn thu và hợp lý hóa chi tiêu – là điều cần thiết để kiềm chế nợ công. Phân tích về tính bền vững của nợ công do AMRO thực hiện nhấn mạnh sự cần thiết của việc củng cố tài chính trung hạn, cho thấy động thái nợ công rất nhạy cảm với các cú sốc về tăng trưởng và lãi suất.

5. Cải cách cơ cấu là điều cần thiết để nâng cao năng suất và duy trì tăng trưởng

Một chương trình cải cách cơ cấu đa chiều sẽ rất quan trọng để duy trì những thành quả về năng suất và khẳng định sự chuyển đổi của Nhật Bản sang kỷ nguyên tăng trưởng mới đầy sức sống. Các ưu tiên cần bao gồm thúc đẩy đổi mới sáng tạo, đẩy nhanh việc ứng dụng công nghệ và tăng cường đầu tư vào nguồn nhân lực. Nâng cao tính linh hoạt của thị trường lao động, cùng với việc liên tục nâng cao và đào tạo lại kỹ năng, có thể giúp giảm bớt tình trạng thiếu hụt lao động, thúc đẩy năng suất và hỗ trợ tăng trưởng tiền lương thực tế.

Đồng thời, việc tập trung kép vào sản xuất tiên tiến và dịch vụ giá trị cao, thông qua việc tăng cường "dịch vụ hóa", có thể mở rộng các động lực tăng trưởng và nâng cao năng suất hơn nữa. Thực hiện những cải cách này sẽ đòi hỏi sự hỗ trợ mạnh mẽ của chính phủ và sự phối hợp hiệu quả giữa các bộ.

Mặc dù những nỗ lực chính sách trong nhiều năm qua đang bắt đầu mang lại kết quả và Nhật Bản đang bước vào giai đoạn chuyển đổi kinh tế mới, nhưng những thách thức đáng kể vẫn còn tồn tại, chuyên gia AMRO nhận định. Với sự bất ổn toàn cầu có thể kéo dài, việc củng cố động lực tăng trưởng trong nước song song với các cải cách cần thiết được cho là sẽ là điều thiết yếu để đưa Nhật Bản trở lại con đường thịnh vượng. Việc điều chỉnh chính sách cẩn thận để cân bằng giữa đà tăng trưởng và sự ổn định sẽ là chìa khóa.