Tài chính quốc tế: Giá vàng giảm, dòng vốn dịch chuyển ra sao?

Khi tài sản trú ẩn truyền thống không còn “an toàn”

Xung đột Iran cùng thách thức ngành năng lượng thế giới đi kèm đang đặt dấu hỏi lớn đối với quan niệm về các tài sản trú ẩn an toàn. Trong khi lịch sử cho thấy nhà đầu tư thường tìm đến vàng, Trái phiếu Chính phủ" data-glossary-english="Government Bond" data-glossary-def="Chứng khoán nợ do Chính phủ phát hành, an toàn nhất trên thị trường.">trái phiếu Chính phủ Mỹ, đồng USD hay các đồng tiền mạnh trong thời kỳ bất ổn, diễn biến thị trường hiện tại lại cho thấy một bức tranh hoàn toàn khác.

Thực tế, hiện tượng này không hoàn toàn mới. Cách đây 4 năm, khi xung đột Nga - Ukraine diễn ra, trái phiếu chính phủ Mỹ từng có giai đoạn hoạt động chưa hiệu quả. Tuy nhiên, mức độ đảo chiều của vàng trong cuộc khủng hoảng lần này lại đặc biệt đáng chú ý. Kể từ khi xung đột tại Iran bắt đầu ngày 28/2, giá vàng đã giảm mạnh, đi ngược lại vai trò truyền thống là nơi trú ẩn trong khủng hoảng.

Trong bối cảnh kinh tế, tài chính và địa chính trị biến động, vàng vốn được xem là tài sản phi tài chính có khả năng lưu giữ giá trị tốt nhất, đặc biệt khi lạm phát gia tăng. Tuy nhiên, lần này, vàng nằm trong nhóm tài sản giảm mạnh nhất trên thị trường. Hiệu suất của vàng thậm chí thấp hơn cả trái phiếu lợi suất cao, cổ phiếu thị trường mới nổi và cả thị trường cận biên. Gần như tài sản duy nhất mà vàng vượt qua là bạc, vốn cũng từng tăng nóng do yếu tố đầu cơ trước đó.

Dữ liệu thị trường tại Mỹ cho thấy giá vàng đã giảm tới 17% chỉ riêng trong tháng 3/2026, hướng tới tháng giảm mạnh nhất kể từ tháng 2/1983. Đây là diễn biến gây bất ngờ lớn, bởi nó diễn ra đồng thời với một loạt cú sốc vĩ mô, gồm xung đột Trung Đông leo thang ở mức nghiêm trọng nhất trong nhiều thập kỷ, tạo thách thức ngành năng lượng, áp lực lạm phát gia tăng và khoảng 6.000 tỷ USD vốn hóa “bốc hơi” khỏi thị trường chứng khoán toàn cầu.

Một phần nguyên nhân đến từ việc giá vàng đã tách rời khỏi các yếu tố cơ bản từ giữa năm ngoái. Nhu cầu mua vào từ các ngân hàng trung ương suy yếu, trong khi dòng tiền đầu cơ từ nhà đầu tư cá nhân, các quỹ giao dịch theo xu hướng và hệ thống giao dịch tự động lại đẩy giá lên cao. Đỉnh điểm, giá vàng đạt 5.595 USD/ounce vào tháng 1/2026, mức được xem là phản ánh tâm lý “sợ bỏ lỡ cơ hội” (FOMO) hơn là giá trị nội tại.

Khi tâm lý thị trường đảo chiều, làn sóng bán tháo nhanh chóng xuất hiện, lấn át nhu cầu tìm kiếm tài sản chất lượng trong khủng hoảng. Điều này cho thấy vai trò trú ẩn của vàng không phải lúc nào cũng mang tính tuyệt đối, đặc biệt khi yếu tố đầu cơ chi phối mạnh.

Dòng tiền dịch chuyển và sự lên ngôi của tiền mặt

Không chỉ vàng, các tài sản trú ẩn truyền thống khác cũng không thể hiện được vai trò như kỳ vọng. Đồng USD, dù có tăng, nhưng mức tăng dưới 2% được đánh giá là khá khiêm tốn khi gặp biến động lớn. Nguyên nhân một phần đến từ việc nhiều ngân hàng trung ương lớn có thể phải thắt chặt chính sách mạnh hơn, khiến chênh lệch lãi suất với Mỹ không còn đủ sức nâng đỡ đồng bạc xanh.

Áp lực còn đến từ phía cầu ngoại tệ. Nhiều ngân hàng trung ương tại châu Á và Trung Đông đang đứng trước nhu cầu phải giảm dự trữ ngoại hối, bao gồm cả lượng USD nắm giữ, nhằm chi trả chi phí nhập khẩu năng lượng tăng cao, đồng thời ổn định tỷ giá và kiểm soát lạm phát trong nước. Diễn biến này không chỉ gây sức ép lên đồng USD mà còn ảnh hưởng trực tiếp tới thị trường trái phiếu Mỹ.

Số liệu cho thấy lượng trái phiếu chính phủ Mỹ do các ngân hàng trung ương toàn cầu nắm giữ tại Cục Dự trữ Liên bang New York đã giảm khoảng 75 tỷ USD chỉ trong 4 tuần gần đây. Các nhà phân tích ước tính khu vực chính thức nước ngoài đã bán ròng khoảng 60 tỷ USD, mức lớn nhất kể từ đại dịch COVID-19 và là mức cao thứ hai trong lịch sử.

Trong khi đó, các đồng tiền trú ẩn truyền thống khác cũng đối mặt với những hạn chế riêng. Franc Thụy Sĩ chịu áp lực từ khả năng can thiệp của ngân hàng trung ương khi đồng nội tệ tăng giá quá nhanh. Đồng yên Nhật, dù thường được xem là nơi trú ẩn, lại kém hấp dẫn trong bối cảnh đang ở mức thấp kéo dài.

Những diễn biến trên cho thấy cấu trúc dòng vốn toàn cầu đang thay đổi. Thay vì dựa vào các tài sản trú ẩn truyền thống, nhà đầu tư ngày càng cần áp dụng chiến lược linh hoạt hơn, tùy theo từng loại khủng hoảng. Chẳng hạn, khi năng lượng gặp thách thức, cổ phiếu ngành năng lượng có thể trở thành điểm đến của dòng tiền; trong bối cảnh xung đột quân sự, cổ phiếu quốc phòng lại có lợi thế tương đối.

Tuy nhiên, một xu hướng nổi bật đang hình thành là sự quay trở lại của tiền mặt. Khi lạm phát gia tăng và thị trường biến động mạnh, tiền mặt, vốn thường bị xem là kém hấp dẫn, lại trở thành lựa chọn an toàn nhất. Các quỹ thị trường tiền tệ tại Mỹ đã ghi nhận dòng vốn vào khoảng 60 tỷ USD kể từ ngày 28/2, nâng tổng quy mô lên mức kỷ lục 7.860 tỷ USD và có khả năng sớm vượt mốc 8.000 tỷ USD.

Diễn biến này phản ánh tâm lý thận trọng cao độ của nhà đầu tư toàn cầu. Khi các loại tài sản trú ẩn truyền thống không còn phát huy hiệu quả như trước, việc nắm giữ tiền mặt không chỉ giúp bảo toàn vốn mà còn tạo dư địa linh hoạt để tận dụng cơ hội khi thị trường ổn định trở lại.