Văn bằng số mở lối cải cách quản lý giáo dục

Chuyển đổi số gắn với quyền lợi người học

Việc Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành Thông tư 10/2026/TT-BGDĐT về Quy chế văn bằng, chứng chỉ của hệ thống giáo dục quốc dân được xem là một dấu mốc quan trọng trong tiến trình cải cách hành chính và chuyển đổi số của ngành giáo dục. Thông tư gồm 23 điều, thay thế toàn bộ các quy định trước đây về văn bằng, chứng chỉ vốn nằm rải rác ở nhiều văn bản khác nhau. Cách tiếp cận mới theo hướng ngắn gọn, bao quát, nhưng phân định rõ trách nhiệm của từng cấp, từng đơn vị, qua đó tạo thuận lợi hơn cho cơ sở giáo dục và người học trong quá trình thực hiện.

Điểm nổi bật của Thông tư 10 là lần đầu tiên đưa khái niệm văn bằng, chứng chỉ số vào quy chế chính thức. Việc cấp, lưu trữ, chỉnh sửa, thu hồi, hủy bỏ văn bằng, chứng chỉ số được quy định cụ thể; đồng thời xây dựng cơ sở dữ liệu văn bằng, chứng chỉ dùng chung toàn quốc. Thông tin trích xuất từ cơ sở dữ liệu có giá trị pháp lý như trong sổ gốc; dữ liệu tra cứu từ hệ thống hoặc trên ứng dụng VNeID có thể sử dụng thay cho bản sao. Đây là bước đi phù hợp với xu thế quản trị số, giảm tối đa thủ tục giấy tờ, tiết kiệm thời gian, chi phí cho người dân.

margin: 15px auto;" />

Đặc biệt, thời hạn cấp bằng tốt nghiệp THPT bản giấy được rút ngắn từ 75 ngày xuống còn 30 ngày; văn bằng, chứng chỉ số chỉ mất 5 ngày kể từ khi có quyết định công nhận tốt nghiệp. Những thay đổi này không chỉ mang ý nghĩa kỹ thuật mà tác động trực tiếp đến quyền lợi người học, nhất là trong bối cảnh nhu cầu sử dụng bằng cấp cho xét tuyển, du học, xin việc ngày càng sớm và linh hoạt.

Trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, chị Nguyễn Thị Diệu Tú (phường Hoàng Mai, Hà Nội), có con chuẩn bị tốt nghiệp THPT năm nay, bày tỏ sự đồng tình: “Tôi ủng hộ việc cấp văn bằng số và rút ngắn thời gian cấp bằng. Các cháu bây giờ cần hồ sơ nhanh để đăng ký nguyện vọng, nộp học bổng. Nếu có thể tra cứu và xác minh online thì rất thuận tiện, giảm áp lực cho cả gia đình”.

Ở góc nhìn của học sinh, em Trần Minh Quân, lớp 12 tại THCS Hoàng Mai (Hà Nội) cho rằng, văn bằng số là bước tiến tất yếu. “Thế hệ chúng em quen làm mọi việc trên nền tảng số. Nếu có thể dùng dữ liệu trên hệ thống để chứng minh kết quả học tập, em thấy rất hiện đại và chuyên nghiệp”, Quân nói. Theo em, việc công khai, minh bạch thông tin còn góp phần hạn chế tình trạng làm giả bằng cấp, bảo vệ giá trị thật của người học.

Không dừng lại ở đó, Thông tư còn quy định cập nhật, công khai thông tin cả với văn bằng, chứng chỉ đã cấp trước thời điểm có hiệu lực, bảo đảm nguyên tắc dữ liệu “đúng, đủ, sạch, sống, thống nhất, chia sẻ, dùng chung”. Đây được xem là nền tảng quan trọng để ngành giáo dục tiến tới quản lý đồng bộ, minh bạch và hiện đại hơn.

Tăng tự chủ, nâng cao trách nhiệm

Bên cạnh chuyển đổi số, Thông tư 10 cũng thể hiện rõ tinh thần phân cấp, tăng tự chủ cho cơ sở giáo dục theo định hướng của Nghị quyết 71-NQ/TW. Theo đó, Bộ Giáo dục và Đào tạo tập trung thực hiện chức năng quản lý nhà nước, ban hành quy định và giám sát; không làm thay địa phương, cơ sở. Quy định Bộ in phôi văn bằng, chứng chỉ được bãi bỏ, thay vào đó phân cấp cho Sở Giáo dục và Đào tạo hoặc cơ quan có thẩm quyền cấp văn bằng.

Đối với văn bằng đại học, giáo dục nghề nghiệp và chứng chỉ, quy chế không áp đặt mẫu cụ thể mà chỉ quy định nội dung chính phải thể hiện, trừ mẫu bằng tốt nghiệp THPT để bảo đảm thống nhất toàn quốc. Cách làm này mở rộng không gian tự chủ cho các cơ sở đào tạo, đồng thời gắn với trách nhiệm rõ ràng hơn trong quản lý và cấp phát.

Đại diện Bộ Giáo dục và Đào tạo cho biết: “Quy chế bổ sung, điều chỉnh các quy định trên cơ sở tổng hợp những khó khăn, bất cập trong thực tiễn, bảo đảm tính hợp lý, khả thi và ưu tiên bảo đảm quyền lợi của người học. Bổ sung quy định giao cấp phó ký văn bằng, chứng chỉ; giao quyền ký bản sao văn bằng, chứng chỉ để giảm tải cho người đứng đầu; quy định các trường hợp đặc biệt khi cấp bản sao từ sổ gốc, cấp lại, chỉnh sửa nội dung, thu hồi, hủy bỏ văn bằng, chứng chỉ trong các tình huống như không còn sổ gốc, không còn người có thẩm quyền, hoặc khi cơ quan có thẩm quyền sáp nhập, chia tách, giải thể”.

Đáng chú ý, các tồn đọng liên quan đến bằng tốt nghiệp THCS được giao Sở Giáo dục và Đào tạo xử lý; UBND cấp xã có trách nhiệm bàn giao sổ gốc và hồ sơ liên quan trước ngày 31/5/2026. Quy định rõ mốc thời gian và trách nhiệm được kỳ vọng sẽ giải quyết dứt điểm những hồ sơ kéo dài nhiều năm.

Từ góc độ chính sách, Thông tư 10/2026/TT-BGDĐT thay thế các quy định cũ, trong đó có Thông tư 21/2019/TT-BGDĐT, thể hiện quyết tâm làm mới công tác quản lý văn bằng, chứng chỉ theo hướng hiện đại, đồng bộ với tiến trình cải cách hành chính của Chính phủ.

Với sự chuẩn bị về hạ tầng công nghệ, đào tạo cán bộ và sự đồng thuận của xã hội, chủ trương cấp văn bằng, chứng chỉ số hứa hẹn sẽ tạo nền tảng vững chắc cho một hệ thống giáo dục minh bạch, hiệu quả, phục vụ tốt hơn quyền lợi chính đáng của người học trong bối cảnh kinh tế số và hội nhập sâu rộng.