Bảo hiểm tiền gửi quan trọng đến mức nào?

28/02/2026 - 11:594 phút đọc

(Banker.vn) Trong bối cảnh rủi ro tài chính luôn hiện hữu, bảo hiểm tiền gửi trở thành cơ chế then chốt giúp củng cố niềm tin vào hệ thống ngân hàng.

Vì sao hệ thống ngân hàng cần bảo hiểm tiền gửi?

Ngân hàng thương mại hoạt động dựa trên nguyên tắc trung gian tài chính, trong đó nguồn tiền gửi có thể được rút bất kỳ lúc nào lại được sử dụng để tài trợ cho các khoản vay có thời hạn dài hơn. Cấu trúc này giúp tối ưu hóa dòng vốn cho nền kinh tế nhưng đồng thời cũng khiến ngân hàng luôn đối mặt với rủi ro thanh khoản. Nếu một lượng lớn người gửi tiền đồng thời rút tiền, ngân hàng có thể rơi vào tình trạng thiếu hụt tiền mặt trong ngắn hạn dù tài sản tổng thể vẫn bảo đảm giá trị.

Thực tế lịch sử tài chính cho thấy nhiều cuộc khủng hoảng ngân hàng bắt nguồn từ tâm lý hoảng loạn. Khi thông tin tiêu cực xuất hiện, tâm lý phòng vệ của từng cá nhân có thể cộng hưởng thành phản ứng tập thể, tạo nên hiện tượng rút tiền hàng loạt. Trong hoàn cảnh đó, ngay cả những ngân hàng lớn cũng có thể bị cuốn vào vòng xoáy mất thanh khoản.

Bảo hiểm tiền gửi được thiết kế để giải quyết chính điểm yếu mang tính hệ thống này. Khi người gửi tiền biết rằng khoản tiền của mình được bảo vệ trong một giới hạn nhất định, họ sẽ giữ được bình tĩnh trước các biến động thông tin, từ đó giảm nguy cơ xảy ra phản ứng dây chuyền. Cơ chế này không chỉ bảo vệ từng cá nhân mà còn ổn định hành vi chung của thị trường, giúp hệ thống ngân hàng tránh những cú sốc xuất phát từ tâm lý thay.

Bảo hiểm tiền gửi vận hành như thế nào?

Tại Việt Nam, cơ chế bảo hiểm tiền gửi được thực hiện bởi "Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam". Đây là tổ chức tài chính nhà nước hoạt động không vì mục tiêu lợi nhuận với nhiệm vụ bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người gửi tiền và góp phần duy trì sự an toàn của hệ thống tổ chức tín dụng. Thay vì sử dụng trực tiếp ngân sách nhà nước, quỹ bảo hiểm được hình thành thông qua khoản phí do các tổ chức tín dụng tham gia đóng góp định kỳ, qua đó tạo ra cơ chế chia sẻ rủi ro trong toàn ngành ngân hàng.

margin: 15px auto;" />

Nguyên lý vận hành của bảo hiểm tiền gửi mang ý nghĩa bình ổn chiến lược. Khi một tổ chức tín dụng bị xác định mất khả năng chi trả hoặc phải xử lý theo quy định pháp luật, cơ quan bảo hiểm tiền gửi sẽ đứng ra chi trả cho người gửi tiền trong phạm vi hạn mức được quy định. Việc chi trả này giúp người dân nhanh chóng tiếp cận lại phần tài sản được bảo vệ, hạn chế tình trạng hoảng loạn lan sang các tổ chức tín dụng khác.

Bảo hiểm tiền gửi không nhằm mục tiêu cứu ngân hàng yếu kém mà tập trung bảo vệ người gửi tiền và duy trì sự ổn định hệ thống. Nhờ có lớp đệm bảo vệ này, cơ quan quản lý có thêm thời gian để xử lý tổ chức tín dụng gặp vấn đề theo lộ trình kiểm soát, tránh việc phải đưa ra các biện pháp khẩn cấp gây xáo trộn thị trường. Cơ chế này đóng vai trò như một công cụ mang tính phòng ngừa hơn là xử lý hậu quả.

Những hành vi bị cấm khi tham gia bảo hiểm tiền gửi

Trước hết, các tổ chức tham gia bảo hiểm tiền gửi có nghĩa vụ thực hiện đầy đủ trách nhiệm tài chính của mình, bao gồm việc nộp phí bảo hiểm đúng quy định. Việc không thực hiện nghĩa vụ này không chỉ vi phạm pháp luật mà còn làm suy giảm năng lực bảo vệ người gửi tiền trong trường hợp rủi ro xảy ra.

Bên cạnh đó, tổ chức bảo hiểm tiền gửi phải bảo đảm thực hiện chi trả đầy đủ và đúng hạn khi phát sinh nghĩa vụ bảo hiểm. Hành vi chậm chi trả hoặc chi trả không đầy đủ bị xem là vi phạm nghiêm trọng, bởi nó trực tiếp ảnh hưởng đến quyền lợi hợp pháp của người gửi tiền và có thể gây ra hiệu ứng tâm lý tiêu cực đối với thị trường tài chính.

Pháp luật cũng đặc biệt nghiêm cấm mọi hành vi gian lận, giả mạo hồ sơ, tài liệu hoặc giấy tờ liên quan đến bảo hiểm tiền gửi. Đây là những hành vi có khả năng gây tổn hại nghiêm trọng đến niềm tin của công chúng.

Ngoài ra, các hành vi cản trở hoạt động hợp pháp của cơ quan quản lý, tổ chức bảo hiểm tiền gửi hoặc các bên liên quan cũng bị nghiêm cấm tuyệt đối. Việc lợi dụng chức vụ, quyền hạn để làm trái quy định pháp luật về bảo hiểm tiền gửi không chỉ gây thiệt hại cho hệ thống mà còn làm suy giảm tính minh bạch của thị trường tài chính.