Ứng dụng trí tuệ nhân tạo để thúc đẩy tăng trưởng toàn diện và bền vững

09/01/2026 - 15:354 phút đọc

Mới đây, chuyên gia kinh tế cấp cao Xianguo Huang của Văn phòng Nghiên cứu kinh tế vĩ mô ASEAN+3 (AMRO) đã có bài viết chia sẻ quan điểm về việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo để thúc đẩy tăng trưởng toàn diện và bền vững. Theo vị chuyên gia này, không giống như các làn sóng tự động hóa trước đây - vốn thay thế các công việc thủ công, lặp đi lặp lại hoặc có cấu trúc chặt chẽ, AI tạo sinh đang thâm nhập vào các lĩnh vực sáng tạo và nhận thức, lĩnh vực từng được cho là nơi an toàn trú ẩn trước máy móc. Các nghiên cứu toàn cầu đã chỉ ra rằng các công việc có tính chất lặp đi lặp lại cao dễ bị thay thế nhất, trong khi những công việc đòi hỏi khả năng phán đoán, sáng tạo hoặc sự đồng cảm có nhiều khả năng được GenAI hỗ trợ.

Những công việc trước đây mất hàng giờ thì giờ đây chỉ mất vài phút, thường với hiệu quả và độ chính xác cao hơn. Các nghiên cứu cho thấy các công cụ như ChatGPT giúp giảm thời gian thực hiện nhiệm vụ khoảng 40% và cải thiện chất lượng gần 20%. GitHub Copilot cũng mang lại những lợi ích tương tự về năng suất trong phát triển phần mềm. Tác động kinh tế là rất đáng kể, với dự báo AI sẽ đóng góp thêm hàng nghìn tỷ đô la vào GDP toàn cầu vào năm 2030.

Sự chuyển đổi nhanh chóng này đặt ra một câu hỏi trọng tâm: liệu AI sẽ xóa bỏ việc làm hay trao quyền cho người lao động? Các công việc văn phòng—nhập liệu và thư ký—có nguy cơ cao nhất do bản chất cấu trúc của chúng. Ngược lại, các công việc đòi hỏi khả năng phán đoán, sáng tạo hoặc sự đồng cảm—như quản lý, giáo viên và nhà phân tích—có nhiều khả năng được AI hỗ trợ chứ không phải thay thế.

Sự gián đoạn sẽ diễn ra không đồng đều ở nhiều nền kinh tế: các vị trí cấp trung, các công việc có thể mã hóa được, đối mặt với nguy cơ tự động hóa cao hơn, và phụ nữ, chiếm tỷ lệ cao trong các công việc văn phòng và dịch vụ, đặc biệt dễ bị tổn thương. Các công việc đòi hỏi thể chất—thường yêu cầu ít bằng cấp hơn—ít bị ảnh hưởng hơn, trong khi những người lao động có trình độ cao với trách nhiệm phức tạp khó có thể được AI sao chép hoàn toàn.

Thị trường lao động Brunei: Một nghiên cứu điển hình

Một nghiên cứu gần đây của AMRO về hơn 3.200 nhiệm vụ công việc đã chỉ ra cách AI có thể định hình lại lực lượng lao động của Brunei Darussalam thông qua tự động hóa và hỗ trợ, phản ánh động lực toàn cầu với những sắc thái địa phương.

Nền kinh tế thu nhập cao dễ bị ảnh hưởng bởi GenAI hơn so với các nền kinh tế thu nhập thấp hơn do cơ sở hạ tầng kỹ thuật số mạnh mẽ và sự tập trung các công việc đòi hỏi tư duy logic. Các lĩnh vực tài chính và bảo hiểm có khả năng chứng kiến ​​sự chuyển đổi mạnh mẽ nhất, trong khi giáo dục và giao thông vận tải sẽ trải nghiệm sự hỗ trợ nhiều hơn — AI hỗ trợ chứ không phải thay thế người lao động.

AI mang đến cơ hội cho Brunei, một quốc gia phụ thuộc vào dầu mỏ, để đẩy nhanh quá trình đa dạng hóa nền kinh tế, mở khóa tăng trưởng trong các dịch vụ công nghệ, giáo dục và các ngành công nghiệp đổi mới sáng tạo. Thách thức không phải là chống lại sự thay đổi, mà là định hình nó. Nếu được quản lý tốt, AI có thể thúc đẩy năng suất và tạo ra nhiều việc làm tốt hơn mà không làm gia tăng bất bình đẳng.

Các ưu tiên chính sách cho tương lai dựa trên trí tuệ nhân tạo

Nhìn về phía trước, trọng tâm đang chuyển từ Trí tuệ Nhân tạo tạo sinh (GenAI) sang Trí tuệ Nhân tạo Tổng quát (AGI) và Trí tuệ Nhân tạo Thể hiện – các hệ thống có khả năng linh hoạt giống con người, có thể mở rộng đáng kể phạm vi tự động hóa. Khả năng giải quyết vấn đề phức tạp, kiến ​​thức ngầm và thậm chí cả các khía cạnh của khả năng phán đoán sáng tạo có thể được sao chép, định hình lại toàn bộ ngành nghề, chứ không chỉ các nhiệm vụ cụ thể. Mặc dù thời gian xuất hiện của AGI vẫn chưa chắc chắn – một số chuyên gia dự đoán phải vài thập kỷ nữa, số khác lại cho rằng sớm nhất là vào năm 2030 – nhưng việc ứng dụng nhanh chóng AI vào các công cụ hàng ngày cho thấy sự thay đổi sẽ đến nhanh chóng. Đồng thời, những tiến bộ nhanh chóng trong lĩnh vực người máy hình người được trang bị AI với khả năng thể chất tinh vi đang chuẩn bị cách mạng hóa thị trường lao động trên toàn thế giới.

Điều quan trọng là cần chuẩn bị trong tâm thế chủ động. Trong các nền kinh tế coi trọng sự ổn định việc làm và tương tác giữa con người, sự gián đoạn do AI gây ra có thể diễn ra chậm hơn nhưng vẫn là điều không thể tránh khỏi. Để đón đầu xu hướng này, các nhà hoạch định chính sách và doanh nghiệp nên:

• Theo dõi sự thay đổi : Thường xuyên theo dõi tác động của AI lên thị trường lao động thông qua các cuộc khảo sát và phản hồi từ nhà tuyển dụng.
• Nâng cao kỹ năng cho người lao động : Thúc đẩy việc đào tạo lại và nâng cao kỹ năng trên diện rộng, đặc biệt là đối với các nhóm dễ bị tổn thương.
• Hỗ trợ quá trình chuyển đổi : Tăng cường mạng lưới an sinh xã hội cho người lao động và tạo ra các lộ trình tái tuyển dụng trong các ngành công nghiệp đang phát triển.
• Quản trị đạo đức : Thúc đẩy việc áp dụng AI một cách có trách nhiệm bởi các nhà tuyển dụng, giải quyết vấn đề thiên vị thuật toán và bảo vệ sự tăng trưởng toàn diện.

Tương lai của công việc trong thời đại AI là định hình tác động của công nghệ lên xã hội, chứ không phải là sợ hãi nó. Những lựa chọn được đưa ra ngày nay—ở Brunei hay trên khắp ASEAN+3 và toàn cầu—sẽ quyết định liệu AI trở thành chất xúc tác cho sự thịnh vượng chung hay là nguyên nhân gây ra sự chia rẽ sâu sắc hơn.